نقش زن در خانواده و تمدن‌سازی؛ از تربیت فرزند تا کنشگری اجتماعی

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، فاطمه حبیب‌زاده، مدرس دانشگاه، در نشست «باید برخاست» ویژه هنرمندان و داستان‌نویسان حوزه هنری که با همکاری امور بانوان اداره تبلیغات اسلامی و امور بانوان حوزه هنری برگزار شد، با اشاره به نقش بانوان فرهیخته و هنرمند در انعکاس واقعیت‌های جامعه اظهار کرد: بانوانی که با قلم، طراحی، نقاشی، عکاسی و سایر ابزارهای هنری به بیان دغدغه‌های جامعه می‌پردازند، می‌توانند در تبیین حقیقت‌ها و بازنمایی مسائل اجتماعی نقش مؤثری ایفا کنند.

وی با بیان اینکه محور این کارگاه «نقش بانوان در احیای شعار باید برخاست» و تحقق تمدن نوین اسلامی است، افزود: در این زمینه ابتدا باید جایگاه زن در نظام خلقت، سپس جایگاه او در خانواده و نقش تربیتی مادر بررسی شود و در ادامه به نقش زنان در انقلاب اسلامی و هویت جدیدی که انقلاب برای زن ترسیم کرد، توجه شود.

زن در نظام خلقت؛ نه ناقص و نه برتر

حبیب‌زاده با اشاره به برخی برداشت‌های نادرست تاریخی درباره جایگاه زن بیان کرد: در برخی متون دینی تحریف‌شده، زن موجودی ناقص و نیمه‌ای از مرد معرفی شده است، در حالی که قرآن کریم با بیان «خَلَقَکُم مِن نَفسٍ واحِدَةٍ» بر خاستگاه مشترک زن و مرد تأکید دارد.

این مدرس دانشگاه ادامه داد: در نگاه قرآن، مسئله زن و مرد، مسئله نقص و برتری نیست، بلکه تفاوت در ویژگی‌ها و مسئولیت‌هاست؛ بنابراین زن دارای هویت و رسالت خاص خود است و نباید جایگاه او صرفاً در قالب «مکمل مرد» تعریف شود.

وی تصریح کرد: نخستین گام در مسیر «باید برخاست»، شناخت هویت زن و جایگاه او در نظام خلقت است؛ چراکه تا زمانی که زن رسالت و ظرفیت‌های خود را نشناسد، نمی‌تواند نقش واقعی خود را در خانواده و جامعه ایفا کند.

مادر؛ بنیان تربیت و آرامش خانواده

حبیب‌زاده با تأکید بر جایگاه مادر در تربیت فرزندان گفت: مادر صرفاً مسئول تغذیه و مراقبت جسمی فرزند نیست، بلکه مهم‌ترین نقش او تربیت فکری، روحی و معنوی فرزند است.

وی افزود: مادر فرهیخته کسی است که در کنار توجه به رشد جسمی فرزند، به رشد فکری و شکل‌گیری ذائقه فرهنگی، اخلاقی و معنوی او نیز توجه دارد. مادری که خود از یک مکتب فکری و تربیتی اصیل بهره‌مند باشد، می‌تواند نسلی با افکار و نگاه متفاوت تربیت کند.

مدرس دانشگاه خاطرنشان کرد: مادر نخستین معلم کودک است و میزان توجه او به تربیت، بر شخصیت و آینده فرزند تأثیر مستقیم دارد؛ از این رو باید جایگاه تربیتی مادر در خانواده بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.

زن در انقلاب اسلامی؛ از نقش خانوادگی تا همرزم اجتماعی

وی با اشاره به نقش زنان در تحولات تاریخی و انقلاب اسلامی اظهار کرد: زن در جریان انقلاب اسلامی تنها یک عضو منفعل خانواده نبود، بلکه به همرزم اجتماعی تبدیل شد و در بسیاری از عرصه‌ها در کنار مردان حضور یافت.

حبیب‌زاده با اشاره به حضور زنان در حوادث انقلاب اسلامی، از جمله قیام ۱۷ شهریور، بیان کرد: زنان در بسیاری از مقاطع تاریخی در صف نخست حضور داشتند و نقش آنان در شکل‌گیری و استمرار حرکت‌های اجتماعی را نمی‌توان نادیده گرفت.

وی همچنین به نقش زنان در نهضت تحریم تنباکو اشاره کرد و گفت: در این واقعه تاریخی نیز زنان از نخستین گروه‌هایی بودند که در برابر یک تصمیم نادرست ایستادگی کردند و نشان دادند زن می‌تواند در بزنگاه‌های تاریخی کنشگر و اثرگذار باشد.

«باید برخاست» از خانواده آغاز می‌شود
این مدرس دانشگاه با تأکید بر اینکه شعار «باید برخاست» نباید صرفاً به حضور خیابانی و اجتماعی محدود شود، گفت: برخاستن واقعی می‌تواند از درون خانواده آغاز شود؛ از تربیت یک انسان، اصلاح یک نگاه و ایجاد یک فضای سالم و آرام در خانه.

وی افزود: خانواده در شرایط جنگ، بحران و تلاطم‌های اجتماعی بیش از هر زمان دیگری به آرامش، سکینه و وقار نیاز دارد و زنان می‌توانند در ایجاد این فضای امن و باثبات نقش مهمی داشته باشند.

حبیب‌زاده مادر را صرفاً مراقبت‌کننده و کنترل‌کننده فرزند ندانست و بیان کرد: مادر باید مدیر بحران تربیتی خانواده باشد؛ یعنی در شرایط دشوار بتواند نقش خود را به‌درستی تشخیص دهد و متناسب با شرایط، رفتار و تصمیم مناسب داشته باشد.

گفت‌وگو؛ یکی از مهم‌ترین ابزارهای تربیتی مادر

وی گفت: یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های خانواده موفق، گفت‌وگو و ارتباط مؤثر میان اعضای خانواده است و مادر در این زمینه نقش محوری دارد.

حبیب‌زاده ادامه داد: مادر باید بتواند در شرایط مختلف، به‌ویژه هنگام بروز مشکلات و ناراحتی‌ها، مانع فروپاشی عاطفی خانواده شود و با ایجاد فضای گفت‌وگو، آرامش را به خانه بازگرداند.

وی با تأکید بر اهمیت نگاه هنرمندانه مادر به تربیت فرزند افزود: مادری که با نگاه هنرمندانه به زندگی، انسان و جامعه نگاه می‌کند، می‌تواند این نگاه را نیز در فرزند خود پرورش دهد؛ چنین نگاهی موجب می‌شود کودک مسائل پیرامون خود را عمیق‌تر و متفاوت‌تر ببیند.

مدرس دانشگاه گفت: «باید برخاست» یک شعار صرف نیست، بلکه دعوتی برای حرکت از درون خانواده، اصلاح نظام تربیتی، تقویت هویت زن و ایفای نقش مسئولانه در جامعه است و زنان می‌توانند با تکیه بر هویت و ظرفیت‌های خود، در ساخت خانواده و جامعه‌ای متعالی و تمدن‌ساز نقش‌آفرینی کنند.

مادران باید با تقویت ساحت شناختی و تربیتی، مدیران بحران خانواده باشند

مدرس دانشگاه با تأکید بر ضرورت تقویت ابعاد فکری و شناختی مادران گفت: مادر برای ایفای نقش مؤثر در خانواده و جامعه باید اهل مطالعه هدفمند باشد و با ارتقای دانش و بینش خود، بتواند در بزنگاه‌های مختلف، تحلیل درست و تصمیم مناسب داشته باشد.

وی اظهار کرد: مادر شاغل علاوه بر دغدغه‌های مربوط به کار، مسئولیت‌های متعددی در خانواده برعهده دارد و از این رو تقویت ساحت‌های مختلف وجودی او، به‌ویژه ساحت شناختی، برای مدیریت مسائل خانواده ضروری است.

وی افزود: مادر باید بداند «از کجا باید برخیزد» و نقطه آغاز این حرکت، تقویت ساحت شناختی است؛ چراکه نوع نگاه و نگرش مادر به مسائل، در نحوه مواجهه خانواده با بحران‌ها تأثیر مستقیم دارد.

مطالعه هدفمند؛ نیاز مادر امروز

حبیب‌زاده با انتقاد از کاهش مطالعه هدفمند در میان برخی مادران بیان کرد: مطالعه باید هدفمند و مدیریت‌شده باشد و صرفاً به خواندن آثار سرگرم‌کننده محدود نشود. کتاب و قلم می‌توانند ذهن مادر را فربه کنند و گنجینه واژگان و توان تحلیل او را افزایش دهند.

وی ادامه داد: نوع کتابی که مادر مطالعه می‌کند، بر نوع نگاه او به زندگی، تربیت فرزند و حتی گفت‌وگوهای خانوادگی اثرگذار است. بنابراین باید میان «کتاب» و «کتاب»، و میان «قلم» و «قلم» تفاوت قائل شد و دانست هر اثری را نمی‌توان برای هر مخاطبی مناسب دانست.

این مدرس دانشگاه تصریح کرد: مطالعه باید با هدف و مدیریت همراه باشد؛ چراکه مطالعه بدون شناخت و هدف ممکن است حتی نتیجه معکوس داشته باشد و فرد را با احساس سرخوردگی و پرسش‌های بی‌پاسخ مواجه کند.

قلم بانوان؛ تکیه‌گاهی برای جامعه

وی با اشاره به نقش بانوان نویسنده و هنرمند گفت: بانوی هنرمند باید بداند قلم خود را در چه مسیری به کار می‌گیرد. قلم زن می‌تواند روایتگر عواطف، خانواده، تربیت و واقعیت‌های جامعه باشد و از این طریق بر افکار و رفتار نسل آینده اثر بگذارد.

حبیب‌زاده افزود: زنان در روایت جزئیات زندگی و انتقال عواطف خانوادگی ظرفیت بالایی دارند و می‌توانند با نگاه دقیق و هنرمندانه خود، زوایایی از زندگی را ثبت کنند که شاید در روایت‌های معمول دیده نشود.

وی بیان کرد: مادر در خانواده هم تکیه‌گاه عاطفی است و هم می‌تواند با تبیین و انتقال ارزش‌ها، مسیر تربیتی اعضای خانواده را روشن کند؛ بنابراین بانوان نویسنده و هنرمند می‌توانند با قلم خود به نوعی «مادری برای جامعه» را تجربه کنند.

خانواده؛ سلول زنده جامعه

این مدرس دانشگاه خانواده را سلول اصلی و زنده جامعه دانست و گفت: اگر قرار است جامعه اصلاح شود و تمدن نوین اسلامی شکل بگیرد، باید از خانواده آغاز کرد. آسیب‌های اجتماعی نیز زمانی کاهش پیدا می‌کند که بنیان‌های خانواده تقویت شود.

وی با اشاره به برخی آسیب‌های اجتماعی در میان نوجوانان اظهار کرد: امروز جنگ در میدان دیگری جریان دارد و بخشی از این جنگ، در فضای فکری، فرهنگی و اجتماعی دیده می‌شود؛ بنابراین مادران باید نسبت به مسائل و آسیب‌های اجتماعی حساس باشند و نقش تربیتی خود را جدی‌تر دنبال کنند.

«باید برخاست» برای تربیت نسل مقاوم

حبیب‌زاده با تأکید بر اینکه شعار «باید برخاست» باید از خانواده آغاز شود، گفت: مادر ابتدا باید جنگ‌ها و چالش‌های درون خانواده را مدیریت کند، سپس به کنشگری اجتماعی بپردازد و در نهایت نقش خود را در مسیر تمدن‌سازی ایفا کند.

وی ادامه داد: اگر جامعه به نسل مقاوم نیاز دارد، تربیت این نسل از خانواده آغاز می‌شود و مادر در این مسیر نقش اساسی دارد. بانوی هنرمند نیز باید با استفاده از ظرفیت قلم، هنر، داستان، عکس و سایر ابزارهای هنری، تصویری واقعی و اثرگذار از خانواده، جامعه و مسائل روز ارائه کند.

زن در جنگ؛ مفهومی متفاوت از زن جنگجو

این مدرس دانشگاه با اشاره به تفاوت مفهومی «زن در جنگ» و «زن جنگجو» اظهار کرد: باید میان این دو مفهوم تفکیک قائل شد. زن در دوران جنگ الزاماً زن جنگجو به معنای حضور در میدان نظامی نیست؛ بلکه ممکن است زنی باشد که ناخواسته در شرایط جنگ قرار گرفته و با مسئولیت‌های سنگین خانوادگی، تربیتی و اجتماعی مواجه شده است.

وی افزود: زنان در دوران جنگ علاوه بر تحمل فشارها و آسیب‌های ناشی از جنگ، مسئولیت تربیت فرزندان و حفظ بنیان خانواده را نیز برعهده داشته‌اند و این نقش کمتر از نقش‌های دیگر نیست.

حبیب‌زاده تصریح کرد: امروز نیز بانوان باید متناسب با جایگاه و تخصص خود نقش‌آفرینی کنند. نقش یک بانوی معلم، استاد دانشگاه، نویسنده یا هنرمند، لزوماً حضور در عرصه‌های نظامی نیست؛ بلکه می‌تواند در تربیت، آموزش، روایتگری و تقویت روحیه مقاومت و امید در جامعه نمود پیدا کند.

هنرمندان؛ روایتگر حقیقت جامعه

وی با تأکید بر مسئولیت بانوان هنرمند در دوره کنونی گفت: هر دوره اقتضائات خود را دارد و در شرایط امروز، بانوی هنرمند باید بتواند واقعیت‌های جامعه را به‌درستی ببیند، تحلیل کند و با زبان هنر به مخاطب منتقل کند.

این مدرس دانشگاه خاطرنشان کرد: هنر و ادبیات می‌توانند در بازنمایی عواطف، رنج‌ها، مقاومت‌ها و ظرفیت‌های زنان و خانواده نقش مهمی داشته باشند و مانع فراموش شدن تجربه‌های ارزشمند اجتماعی شوند.

حبیب‌زاده با اشاره به توجه رهبر انقلاب به آثار نویسندگان زن افزود: توجه به آثار بانوان نویسنده و تقریظ بر کتاب‌های آنان نشان‌دهنده ظرفیت بالای قلم زنان در روایت تاریخ و تجربه‌های انسانی است و باید از این ظرفیت برای روایت دقیق و هنرمندانه مسائل جامعه استفاده کرد.

در پایان این نشست، یکی از بانوان حاضر در برنامه، داستانی با محوریت شعار «باید برخاست» برای حاضران روایت کرد و به بیان هنرمندانه مفاهیم مرتبط با این شعار پرداخت.

این نشست با هدف تبیین نقش بانوان در خانواده، تربیت نسل آینده، کنشگری اجتماعی و استفاده از ظرفیت هنر و ادبیات برای روایت مسائل جامعه برگزار شد.